‘नाम्याची आई’ ही गहाळ झालेली माझी आवड्ती आवृत्ती काही थोर व्यक्तींनी मीळवुन दिली,त्या बद्दल नम्र होत मी ही त्यांना अर्पण करीत आहे.
आज आपल्या भारतात हजारो स्त्रियांच्या आयुष्याची रोजची पाहाट अशीच उगवत असते. कींवा याही पेक्षा वाईट. त्यात आणखी मोठ मोठी संकटे पण येतात ती वेगळीच.प्रत्येक परीस्थीला मोठ्या हिमतीने…धीराने…त्या सामोरे जातात.त्यांच्या त्या मनोबलाला माझे शत.. शत…प्रणाम…..
‘’आई,खायला काय हाय का ग?”’नाम्याने आईला विचारत खाली बस्तान ठोकले.” त्याच्या आईने चुलीवर भाताचे आधाण ठेवले होते.
भात शिजला का ते पाहात तीने विचारले, ‘’कार; राजा, यई भुक लागली व्हय?, झाल बग, वाईच थांब. अत्ता वाढ्ते बघ.”
नाम्यान आईने काय कायकेलय याचा अंदाज घेत विचारल ”काय केलेल हाय?”’
तिला ह्या प्रश्नाच उत्तर द्यायला जड जात होत.पण ती कसबस बोलली,” वांग्याच कालवण आणी भात.”ते ऐकताच नाम्या फणफणत बोलाला,
’मला नग ते, रोजरोज कलवण आणी भात.” तु दुसर कायबी करत नाय.येवुन जाउन तेच तेच खावु घालतीया.मला आज भाकरी…
नाय…., ती पण ईतकी नाय आवडत …मला आज चपाती आणी भेंडीच कालवण पायजे.त्या शेजारचा बंड्या कड बग जरा, कसा राहातुया….
..कीती चांगली कापड आणतीया त्याची आय…शाळला येताना कसा रुबाबात येतोया… आणी… मास्तरान सांगितलेली सगळी पुस्तक पण हायती त्या
कड…..मला आपल एक….. दोन पुस्तकावरच पाठ्वतीया..शाळेचा गणवेश पण फाटलया…. मला लाज वाट्तीया आय… तुला कस गं नाय
कळत..?.. ”’
ते ऐकुन त्याच्या आईचा जीव एकदम कासावीस झाला. तीला आपल्या पोराच्या गरजा कळ्त होत्या. पण तीचा पण नाईलाज होता. ती दहा घरची
काम करत होती. हाजार बाराशे रुपायात कसबस घर चालवत होती. नाम्याचा बाप दारुडा. रोज दारु पीवुन धींगाणा घालणारा.दोन वेळ्च पोटात तर
टाकाव लागत.त्यात नाम्याच शिक्षण. खर्च झेपत नसतानाही तीने नाम्याला जरा बरया पैकी शाळेत घातले होते.शाळेच्या फीया ही तुंबल्या होत्या.
नाम्याचा मास्तराने दोन दिवसापुर्वीच तीला बोलवण धाडल होत.कशाकरता हे तीला माहीत होत.पण वरचे पैसे आणणार कुठुन? नाम्यासाठी ताटात
कालवण आणी भात वाढता वाढता तीने मनाशी ठरवल. उद्या कसही करुन उसने पैसे घेवुन नाम्याच्या काही गरजा तरी पुरवायच्या.आणी मग ती
आपल्या लाडक्या पण तोंड फुगवुन बसलेल्या मुलाची समजुत काढ्त त्याला भरवु लागली.
आज नाम्याची आई नेहमी पेक्षा जरा लवकरच उठली. मुलगा,बाप,आणी स्वता:च्या ड्ब्यासाठी पटापट स्वंयपाक केला. मग नाम्याला उठ्वल.एकी
कडे अंघोळीसाठी त्याला पाणी गरम करायला ठेवल.मग पाण्याचा हांडा घेवुन ती बाहेर पाणी भरायला गेली. २-३ हंडे पींपात ओतुन झाले तरी नाम्या
अजुन उठला न्हवता. मग परत उठवत ती बोलली.’अरं कीती येळा उठवायच तुला..?.. अता उठ बेगी…नाय तर.. दणका दिलाच बघ..
त्याला ही माहीत होत . दोन तीन आवाजा नंतर दणका मीळेलच.. म्हणुन तो लगेच म्हणाला.. ”मी जागाच हाय.. पण म्या आज नाय
जानार..तीथ मास्तर समदया मदी मला उभ करुन ईचारतात… दोन महीन्याची फी आजुन आली नाई…दोन दिसात भर. नाय तर तुझ्या आईला
बोलवलय म्हणुन सांग…. मला नाय आवडत ते. तु पैस दे. मग म्या जातु.”’ ते ऐकुन तीला अगदी भरुन आल. भरलेले डोळे हाळुच
पुसत ती त्याच्या डोक्यावरुन हात फीरवत बोलली. ‘’नाम्या… मला सांग मला काय कळ्त नाय का रं… दिवस भर राबुन… पण.. कसबस
भागत… दोन म्हईन्यापासुन तुजी फी जमोती हाय… काय न काय खर्च येवुन खर्च होतीया.. हे बग राजा.. आज तु जा. मी काय बी बंदुबस्त
करुन उद्या देतेच बग….”
नाम्या जरा नाखुश होउन शाळेला गेला. मग स्वताच पट्पट अटपत तीन नवरयाला उठवायला सुरवात केली.” आव.. .उठा आता….दिस
डोक्यावर आलाय.. आन तुमी पड्लाय अजुन.. येळ्वर कामाला नाय गेला तर ही बी नौकरी जायची हातची.. ‘’ तो काय जागचा हालत नाही
ते पाहुन तीला अजुनच राग आला. चीढुन त्याच्या डोक्यावरची चादर बाजुला करत परत बडबडायला लागली..” कीती येळा सांगुन झालया..
कामावर लवकर जाव…अस दांड्या मारुन मग पैस कमी मीळत्याती.. त्यात तुमची दारु.. वाट लावतीया पगाराची… नाम्याची फी तुंबलीया..
आननार हाय का पैस..म्या कुठ ..कुठ बघु बाय मानुस.. तरी घर म्याच चालवतीया..” तीच्या तोंडाचा पट्टा अता थांबणार नाही,हे पाहुन
तीचा नवरा पण तीच्या वर खेकसत बोलला”’ झाली का तुझी वटवट सुरु? … सकाळी सकाळी अस ओरडाया मी तुझ्या बा चा नैकर हाय वै ग..?”
सकाळी अशी टाळक्यात घुसु नग..नायतर दोन ठेवुन देतुया बग…” हे ऐकुन ती जरा मागे सरकली. तीला माहीत होत.. आता आजुन जर
जास्त बोललो तर.. दणके आहेतच. ‘’काय….करायच ते करा.” अस बोलुन ती आपल्या कामावर निघाली.
दाराबरची बेल वाजवली. दार उघडे पर्यंत तीने स्वताची साडी नीट करुन घेतली.मग दार उघडल. “काय आज अगदी वेळ वर आल्यात बाईसाहेब.”
घ्रर माकणीचा टोमणा आपल्याच आहे हे माहित आसुनही उगीच हासत रोजची काम तीने हातात घेतली. एकीकडे काम भराभर आवरत असताना ती
विचार करु लागली, कसा पैशाचा विषय काढु? पण तीला भागच होत विचारण. शेवटी मनाच धाडस करुन तीने बोलायला सुरवात केली.”
वईनी झाली बगा काम. साहेब नाहीत न्हव.”’ ते नाहीत याची खात्री करत मग तीने परत सुरवात केली.”’मला वाईच पैशाची नड होती बगा.
नाम्याची फी भरायची हाय. शंभरच्या चार नोटा पाहीजेती.” ते ऐकुन तीची मालकीण लेगेच म्हणाली. काग ग? मागच्याच महीन्यात तु जास्त
पैसे घेतले. अता परत नाही देणार.तुझ दर दोन चार महीन्याने चालुच असत.आणी तु दर वेळी माझ्याच कडे का मागते? दुसरे काय तुला दिसत
नाही? का तीथे पण असच मागत बसते? ” ते ऐकुन तर तीला जाम दडपण आल. पडलेल्या चेहरयाने कसबस ती बोलली”’ बाई मला काय
आवडत व्हय उसन मागाया? लईच नड हाय म्हणुव मागतीया. आनी दर महीन्याच घ्याना कापुन.”
तीचा पडलेला चेहरा पाहुन कदाचीत तीच्या मालकीणीला पण दया आली असावी. नेहमी नेहमी असे उसने पैसे मागणार नाही या वाद्यावर तीने पैसे मीळवले.
बाकीच्या घरची कामे ती पटापट करीत होती.
दुपारची वेळ टळुन गेली होती. अता तीला घरचे वेध लागले होते. नाम्या घरी केव्हाच आला असेल. सकाळ्च केलेल हातानेच वाढुन घेत नाक मुरडत
कसबसे त्याने दोन घास गीळ्ले असतील.नवरयाचा काही अजुन पत्ता नसेल. कामावरुन तो तसाच दारुच्या अड्यावर गेला असनार. या विचारात तीची
पावले झपाझप घरच्या दिशेने पडत होती. वेळेवर पैसे मीळाल्याने ती बरीच खुश झाली होती. कधी जाउन नाम्याला सांगते अस तीला झाल होत.
घरी आल्या आल्या तीने पैसे देवळीत ठेवले.आणी लेगेच तीला आठ्वल दोन तीन वेळा आसेच देवळीत ठेवलेले पैसे नवरयाने उडवले होते. जास्तीची दरु
पीवुन त्याने केलेली भांडण,मारामारी,शीव्याशाप…..तीच्या मनात त्याच्या बद्द्ल तीरस्काराची भावना तरळुन गेली.एक उसासा टाकत आधी तीने
ते पैसे तांदळाच्या डब्यात रोवुन ठेवले.
नाम्या तीला दिसला नाही.तो बाहेत खेळत असेल असा विचार करुन ती हात पाय स्वच्छ धुवुन,पदर सावरुन संध्याकाळ्च्या स्वंयपाकाला लागली. बराच
वेळ झाला तरी नाम्याचा अजुन पत्ता नाही पाहुन परत तीचा पारा चढायला लागला. ती मग त्याला पाहायला बाहेर गेली. नाम्या बाहेर गोट्या खेळत
बसलेला पाहुन तीला अजुन राग आला. त्याचा कान पकडत तीने त्याला उभे केले.”’नाम्या …. काया..रं .. ईथ .. खेळत बसलाया…
अन आभ्यास कोन करनार हाय…?…आधी घरला चल.. फेक ते गोट्या…” नाम्या पण मुकाट्याने घ्ररी आला. तीला आभ्यासातल काही कळत
न्हवत पण तीने दोन तास त्याला आभ्यासाला बसवल..मध्येच त्याची जरा चुळ्बुळ सुरु झाली की त्याला दामटत होती. त्याचा आभ्यास चालला
असतानाच त्याचा बाप कोणाशी तरी भांडत असल्याचा तीला आवाज आला. बाहेर जाउन पाहाते तर तो पुर्ण दारुच्या नशेत झिंगलेला, कोणालातरी
हातवारे करीत शिव्या हासडत होता. त्याला त्या आवस्थेत पाहुन ती परत खुप चीडली,कसबस त्याला ओढत तीने घरात आणल.मग नवरा बायकोची
बाचाबाची सुरु झाली. नाम्या साठी हा तमाशा रोजचाच होता. त्याच आभ्यसात लक्ष लागेना.त्याने तो आटोपता घेवुन आईला जेवायला वाढायला
सांगीतल. मग नवरयावरच लक्ष काढुन घेत नाम्याला, नवरयाला वाढ्ल, जेवुन सगळी सावरासावर करुन थकुन ती जरा भींतीला टेकुन बसली.थोडा
वेळ असाच गेला आणी तीला मळ्मळु लागल. थोड्या वेळाने परत कोरड्या ओकारया येवु लागल्या. “अलीकडे दोन चार दिवसापासुन अस का होतया?”
हा विचार करु लागली, आणी एकदम डोक्यात आल तीच्या, ”जीवात जीव आलाय……” त्या जाणीवेन तीच मन एकदम मोहरुन आल….
पण….. लगेच तीचा चेहरा पडला. ” काय कराव?…. घराची अशी तीन तेरा, नाम्याचच शिकण झेपेना, त्यात हे दुसर पोर……तो
तसा दारुडा… दुसरया कुनाचा आधार नाय….जाव का उद्या डाकटर कड…?”विचार करता करता तीची नजत नाम्या कडे गेली. नाम्या शांत झोपला होता.
त्याचा निरागस चेहरा पाहुन तीच उर भरुन आला.त्याच्या केसातुन हात फीरवत परत विचारात गर्क झाली…” हे एक होऊ द्याव. नाम्याला खेळाया एक
भईन मीळल.तो पार एकटा पडतुअया. पैशाच काय… अजुन दोन काम जास्त करु या.. पण या जीवाला अस माराया नग… दोघासनी संभाळ्तुया….
आता तीघासनी संभाळु…पण त्याला आपुल्या म्होर कोनी तरी पाईजया…” विचार करताना तीचा हात नकळ्त तिच्या वाढलेल्या पोटावरुन प्रेमाने फीरु लागला.
चेहरयावर मायेची दाट छाया पसरु लागली..विचारात दंग असताना मागुन नशेत झिंगलेल्या नवरयाचा आवाजाने तीची तंद्री भंग झाली.तो तीला बोलवत
होता.”’ईकड य्य..”’ त्यावर तिरस्काराने बघत ती म्हणाली…. “नाय. झोपा गुमान…”
एवढ बोलतेना बोलते तोच तिच्या डोक्यात एक जबरदस्त कळ आली. मागुन तीचा नवरा तीचे केस ओढ्त होता. आणी एका हाताने तीचा हात तो
मगच्या बाजुला पीरगळु लागला होता. तीला असाह्य वेदना होऊ लागल्या…. डोळ्यातुन अश्रु वाहु लागले……पण शेवटी तीची तकद त्या पुढे कमीच
पडली. तीच शरीर एकदम शीथील झाल….निःप्राण….. त्यात काही जीवच उरला न्हवता….चेहरा अगदी निर्वीकार…..काळवंडला होता.
फक्त तीच्या डबडबलेल्या डोळ्यात एकच विचार दिसत होते…… नाम्या पैस कुठ हारवुन बसला तर…?….. उद्या त्याची फी भराया आपुनच जाव का?…
